In dit artikel zullen we het onderwerp Bree (stad) vanuit verschillende perspectieven onderzoeken, met als doel een bredere en completere visie te geven op het belang en de impact ervan op ons milieu. We zullen leren over de geschiedenis ervan, de implicaties ervan in de huidige samenleving, evenals de mogelijke toekomstige ontwikkelingen. Vanuit een multidisciplinaire aanpak zullen we Bree (stad) vanuit verschillende invalshoeken benaderen, waaronder culturele, economische, technologische en wetenschappelijke aspecten. Door middel van een gedetailleerde en uitputtende analyse hopen we de lezer een alomvattend beeld van Bree (stad) te bieden, en hen uit te nodigen om na te denken en deel te nemen aan de discussie over dit fascinerende onderwerp.
Stad in België | |||
---|---|---|---|
Geografie | |||
Gewest | Vlaanderen | ||
Provincie | Limburg | ||
Arrondissement | Maaseik | ||
Oppervlakte – Onbebouwd – Woongebied – Andere |
64,98 km² (2022) 80,02% 7,39% 12,58% | ||
Coördinaten | 51° 8' NB, 5° 36' OL | ||
Bevolking (bron: Statbel) | |||
Inwoners – Mannen – Vrouwen – Bevolkingsdichtheid |
16.967 (01/01/2024) 49,54% 50,46% 261,1 inw./km² | ||
Leeftijdsopbouw – 0-17 jaar – 18-64 jaar – 65 jaar en ouder |
(01/01/2024) 17,32% 59,86% 22,82% | ||
Buitenlanders | 11,32% (01/01/2024) | ||
Politiek en bestuur | |||
Burgemeester | Liesbeth Van der Auwera (CD&V) | ||
Bestuur | N-VA, CD&V | ||
Zetels Verjonging BROS CD&V Vlaams Belang |
25 10 7 6 2 | ||
Economie | |||
Gemiddeld inkomen | 20.232 euro/inw. (2021) | ||
Werkloosheidsgraad | 5,06% (jan. 2019) | ||
Overige informatie | |||
Postcode 3960 3960 3960 3960 3960 |
Deelgemeente Bree Beek Gerdingen Opitter Tongerlo | ||
Zonenummer | 089 | ||
NIS-code | 72004 | ||
Politiezone | CARMA | ||
Hulpverleningszone | Noord-Limburg | ||
Website | Officiële website | ||
Detailkaart | |||
ligging binnen het arrondissement Maaseik in de provincie Limburg | |||
|
Bree is een stad in de provincie Belgisch-Limburg. Het is tevens de hoofdplaats van een fusiegemeente die Gerdingen, Beek, Opitter en Tongerlo omvat. Samen met haar deelgemeenten omvat Bree ruim 17.000 inwoners.
De oudste schriftelijke vermelding is Britte (1007) maar algemeen wordt aangenomen dat hiermee nog niet gedoeld werd op een nederzetting, maar op een ruimer gebied waartoe ook Beek behoorde. Mogelijk moet Britte geïnterpreteerd worden als "het gebied rond de brede Aa", waarbij "Aa" een veel voorkomende waternaam was maar hier waarschijnlijk betrekking had op de Abeek. Bree heeft dan eenzelfde etymologie als bijvoorbeeld Breda en Bredene.
De eerste vermelding van Bree als woonkern stamt uit 1078: allodium de Brede cum ecclesia: het eigengoed van Bree met de hier gelegen kapel. De toevoeging "eigengoed" hielp om een onderscheid te maken met de Loonse en Thornse gedeelten van Britte/Brede. Later werd dit onderscheid minder belangrijk en werd het "eigengoed van Bree" kortweg aangeduid als "Bree".
Op het grondgebied van Bree zijn archeologische vondsten gedaan uit het neolithicum, de bronstijd en de hoge middeleeuwen. Ten tijde van Karel de Grote behoorde de streek tot de Maasgouw. In 1007 schonk Notger, de prins-bisschop van Luik, Britte aan de abdij van Thorn. Aangenomen wordt dat Britte een groter gebied was, dat toen verdeeld werd tussen de abdij (Beek en Lozen) en de toekomstige voogd, de graaf van Loon (Gerdingen). Naarmate de bevolking toenam, ontstonden allodiale ontginningen die georganiseerd werden rond nieuwe kapellen, opgericht door de graaf van Loon. Voorbeelden hiervan zijn Bree en Bocholt. Diverse allodia waaronder Bree werden later weggeschonken aan de Luikse Kerk.[1]
In de loop van de 12e eeuw werden het bestuur en de rechtspraak in het graafschap Loon toevertrouwd aan plaatselijke schepenbanken. De schepenbank van Gerdingen was tevens bevoegd over de kerkelijke voogdijgebieden Beek, Bree en Reppel. Samen vormden ze een bestuurlijke eenheid genaamd de Vier Crispelen. Later kreeg Bree stadsrechten, mogelijk dankzij Arnold IV van Loon. Een gevolg was dat de schepenbank der Vier Crispelen verhuisde naar Bree, en dat ze afwisselend het stadsrecht toepaste (binnen de stadswal) en het grafelijke recht (in de buitinge). Gerdingen behield zijn oude schepenbank, maar deze was nog alleen bevoegd voor dit dorp. Toen op Gerdinger grondgebied de Nieuwstad ontstond, genoot dit mee van de Breese vrijheden, waardoor de schepenbank in Gerdingen eveneens grafelijk én stadsrecht toepaste.
In 1366 kwam het graafschap Loon in een personele unie met het prinsbisdom Luik. De machtswissel veroorzaakte een opstand tegen Jan van Arkel, waarbij Bree in brand gestoken werd (1376). Ten tijde van de Luikse Oorlogen moesten alle Goede Steden hun versterkingen slopen, en Bree legde een nieuwe omwalling aan in 1503–1510. Belangrijke elementen ervan waren, gezien vanuit het zuidoosten: de Itterpoort, de Everaertstoren of Grauwe Toren, de Kloosterpoort, de Nieuwstadpoort, de Gerdingerpoort, de Witte Toren en de Ververstoren. Ter hoogte van de Ververstoren kwam een nieuwe doorgang naar de Malta, omstreeks 1825. Enkele decennia later verdwenen ook de stadsmuur, aarden wal en gracht. Uiteindelijk kwam hierover de Kleine Ring (1951).
Net buiten de stadswal, op de rechteroever van de Boneputterbeek (de tegenwoordige Pater Lambertusstraat), lag het klooster Onze-Lieve-Vrouw ter Riviere. De oprichting gebeurde in 1464, op initiatief van het klooster Catharinadal in Hasselt. Een gebouwtje en de omheiningsmuur zijn de laatste overblijfselen. De abdij van Postel bouwde in Bree zijn voornaamste buitengoed, waarvan het woongedeelte nog bestaat (het Refugiehuis van de Abdij van Postel). Dankzij de laatste wilsbeschikking van Gerard van Huls alias Gerardus de Taxis, bevelhebber in de legers van keizer Rudolf II en keizer Matthias, konden de augustijnen in Bree, waar zijn familie langs vaderszijde woonde, het Sint-Michielscollege bouwen. Dit complex huisvest tegenwoordig de stadsdiensten.
Tijdens de Gelderse Oorlogen werd een bestorming door Maarten van Rossum succesvol afgeslagen (1542). Wel viel het platteland ten prooi aan plundering. Oranjes tweede invasie (1572) kwam tweemaal voorbij Bree, en telkens hield Bree de stadspoorten gesloten. Begin 17e eeuw liet het stadsbestuur een nieuwe toren bouwen, de cruyttoren of polvertoren, voor een veilige opslag van buskruit. In het centrum waren bijna alle gebouwen opgetrokken uit hout, waardoor er geregeld grote branden plaatsvonden die volledige straten in de as legden. In 1845 was nog 60% van de huizen opgetrokken in vakwerk.
In 1604 werd de stad belegerd door 6.000 Spanjaarden, aan wie uiteindelijk een schatting betaald werd. Rond deze tijd werden vier schutterijen opgericht, gewijd aan Sint-Michiel, Sint-Catharina (beiden binnen de muren), Sint-Antonius (Panhoven) en Sint-Pieter ('t Hasselt). In 1636 werd een Kroatisch leger onder Jan van Werth afgeslagen. Tussen 1648 en 1654 vertoefden herhaaldelijk Lorreinse troepen in de streek. Tijdens de Hollandse Oorlog werd Bree achtereenvolgens bezet door Willem III van Oranje en Lodewijk XIV van Frankrijk. Een tijdlang moest Bree soldaten van een anti-Franse alliantie onderbrengen. Na de woelige 16e en 17e eeuw keerde de vrede terug in de 18e eeuw.
In de periode 1786–1790 werden talrijke hoeves geviseerd door de Bokkenrijders. In Bree werden een twintigtal vermeende bendeleden terechtgesteld. In de 19e eeuw werd Bree ontsloten door de Zuid-Willemsvaart en de buurtspoorweg Diest–Maaseik. Toch was er amper sprake van industrialisatie, en bleef de economie voornamelijk draaien rond landbouw. Bij de Duitse inval van 1940 werd de toenmalige draaibrug over het kanaal gedynamiteerd en moesten de Duitse troepen een pontonbrug slaan (zie Bree en Bocholt op 10 en 11 mei 1940).
Ten zuiden van Bree gaat het Kempens Plateau over in de Vlakte van Bocholt. Nabij de gemeentegrens met Opitter wordt deze overgang gemarkeerd door een steilrand die abrupt daalt van 65 m TAW naar minder dan 50 m TAW. Richting Gerdingen wordt de steilrand breder, waardoor het hoogteverschil minder zichtbaar wordt in het landschap. De steilrand loopt boven een natuurlijke breuklijn, de Feldbissbreuk.
Op het grondgebied van Bree stromen drie riviertjes:
Aan de gemeentegrens tussen Bree en Molenbeersel liggen de natuurgebieden 't Hasselterbroek (noordelijk gedeelte) en Urlobroek (zuidelijk gedeelte). In de deelgemeenten liggen bijkomende natuurgebieden.
Bree bestaat uit de stad en enkele bijhorende historische gehuchten: de Vostert, het Eetseveld, de Panhoven en 't Hasselt. Door gemeentefusies werden hieraan vier dorpen met bijhorende gehuchten toegevoegd.
# | Naam | Oppervlakte (km²) |
Bevolking (01/01/2008) |
Dichtheid (inw./km²) |
---|---|---|---|---|
I |
Bree - 't Hasselt - Vostert |
24,17 |
7.608 264 914 |
315 |
II | Beek | 15,88 | 1.375 | 87 |
III | Gerdingen - Gerkenberg - Nieuwstad |
9,13 |
2.377 840 579 |
260 |
IV | Opitter | 6,88 | 2.333 | 430 |
V | Tongerlo | 8,83 | 1.081 | 105 |
Bron:Studiecel Demografie Provincie Limburg
Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari 1992 tot heden | ||
---|---|---|
jaar | Aantal[2] | Evolutie: 1992=index 100 |
1992 | 13.689 | 100,0 |
1993 | 13.644 | 99,7 |
1994 | 13.626 | 99,5 |
1995 | 13.705 | 100,1 |
1996 | 13.688 | 100,0 |
1997 | 13.783 | 100,7 |
1998 | 13.831 | 101,0 |
1999 | 13.945 | 101,9 |
2000 | 14.001 | 102,3 |
2001 | 14.046 | 102,6 |
2002 | 14.150 | 103,4 |
2003 | 14.223 | 103,9 |
2004 | 14.289 | 104,4 |
2005 | 14.421 | 105,3 |
2006 | 14.503 | 105,9 |
2007 | 14.515 | 106,0 |
2008 | 14.774 | 107,9 |
2009 | 15.013 | 109,7 |
2010 | 15.173 | 110,8 |
2011 | 15.238 | 111,3 |
2012 | 15.379 | 112,3 |
2013 | 15.434 | 112,7 |
2014 | 15.547 | 113,6 |
2015 | 15.660 | 114,4 |
2016 | 15.785 | 115,3 |
2017 | 15.911 | 116,2 |
2018 | 16.005 | 116,9 |
2019 | 16.085 | 117,5 |
2020 | 16.169 | 118,1 |
2021 | 16.097 | 117,6 |
2022 | 16.324 | 119,2 |
2023 | 16.695 | 122,0 |
2024 | 16.967 | 123,9 |
Sinds de verheffing van Bree tot stad (13e eeuw) had Bree een wekelijkse markt waar boeren en handelaars uit de omgeving naartoe kwamen om koopwaar aan de man te brengen. Geoogst graan moest vermalen worden door watermolens in de buurdorpen, totdat de windmolen Buysmolen opgericht werd (± 1800, gesloopt in 1946).
In de 18e eeuw kwam beperkte nijverheid op gang, zoals een werkplaats voor porselein die echter niet lang bestaan heeft. In de 19e eeuw ontstond enige industrie, met fabrieken voor de productie van bakstenen, dakpannen, pijpen en sigaren. Toch bleef de economie geconcentreerd rond landbouw. In 1889 begon een coöperatie van boeren met een zuivelfabriek.
In de 20e eeuw ontstonden diverse bedrijven langs de Malta en aan de vaartkom van de Zuid-Willemsvaart. Eén ervan is Lambert & Arnold Geusens (kortweg de LAG genoemd), een fabriek die vroeger landbouwvoertuigen en autobussen bouwde maar zich nu toespitst op de productie van opleggers van tankauto's. Het bestaat sinds 1933 en maakt sinds 2007 deel uit van de Chinese groep CIMC.
Omstreeks 1990 werd op de oostzijde van het kanaal het industriegebied Kanaal-Noord ontwikkeld. Hier bevindt zich, onder andere, het voormalige Noord-Oost Limburgse Konserven of kortweg Noliko. Dit groenten verwerkende bedrijf kwam in 2015 in handen van de Greenyard groep. Ook in de deelgemeenten van Bree liggen er bedrijventerreinen, waardoor Bree op vlak van werkgelegenheid een regionale functie vervult.
Breeënaars hebben twee ludieke spotnamen. De bijnaam kwaartjeslummels ontstond na een belangrijke voetbalwedstrijd, waarbij de Breese supporters toekwamen en kwartjes (muntjes van 0,25 BEF) bij elkaar moesten zoeken om de inkom te betalen. De bijnaam stoepluipers (mensen die graag over het trottoir lopen) heeft te maken met de indruk dat de stadsmensen zich graag vertoonden, in tegenstelling tot de boeren die zich bescheidener gedroegen als ze naar de stad kwamen.
Bree is de hoofdplaats van het kies- en gerechtelijk kanton Bree.
Tijdspanne | Burgemeester | |
---|---|---|
? - ? | Jean-Ferdinand-Alexandre de Borman | |
1939 - ? | Andries Mondelaers (UCB) | |
1977 - 2012 | Jaak Gabriëls[3] (Jong / Verjonging) | |
2013 - heden | Liesbeth Van der Auwera (CD&V) |
Partij of kartel | 10-10-1976[4] | 10-10-1982 | 9-10-1988 | 9-10-1994 | 8-10-2000 | 8-10-2006[5] | 14-10-2012[6] | 14-10-2018 | 13-10-2024 | ||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Stemmen / Zetels | % | 23 | % | 23 | % | 23 | % | 23 | % | 23 | % | 23 | % | 25 | % | 25 | % | 25 | |
CVP1/ BREEK2/ CD&V3/ onsBree4 | 34,641 | 9 | 28,51 | 7 | 21,871 | 5 | 32,42 | 8 | 29,991 | 7 | 21,413 | 5 | 22,443 | 6 | 25,33 | 7 | 4 | ||
JONG1/ VU2/ Verjonging3 | 51,621 | 13 | 58,91 | 16 | 58,182 | 16 | 53,141 | 15 | 51,581 | 13 | 43,383 | 11 | 37,383 | 10 | 28,23 | 8 | 3 | ||
SP1/ BROSA/ Vooruit2 | 5,321 | 0 | 3,951 | 0 | 4,321 | 0 | 6,541 | 0 | 11,032 | 2 | 16,99A | 3 | 28,54A | 7 | 7,2A | 1 | 2 | ||
N-VA1 | - | - | - | - | - | - | 22,91 | 7 | 1 | ||||||||||
VCD1/ BoerBurgerBelangen2 | - | - | - | - | - | 18,222 | 4 | 8,11 | 1 | 2 | |||||||||
Vlaams Blok1/ Vlaams Belang-VCD2/ Vlaams Belang–Leefbaar Bree3/ Vernieuwing4 | - | - | - | 5,491 | 0 | 7,41 | 1 | 11,643 | 2 | 8,44 | 1 | ||||||||
PVV | 8,41 | 1 | 6,45 | 0 | 9,91 | 2 | - | - | - | - | - | ||||||||
Anderen(*) | - | 2,2 | 0 | 5,73 | 0 | 2,42 | 0 | - | - | - | - | ||||||||
Totaal stemmen | 8643 | 9335 | 9773 | 9836 | 10370 | 10458 | 10530 | 11366 | |||||||||||
Opkomst % | 97,61 | 96,64 | 96,32 | 96,75 | 95,75 | 93,6 | |||||||||||||
Blanco en ongeldig % | 2,35 | 2,12 | 3,13 | 5,59 | 4,2 | 3,75 | 7,21 | 6,5 |
De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen, rode letters duiden de kartels aan.
De zetels van de gevormde meerderheid staan vetjes afgedrukt. De grootste partij is in kleur.
(*) 1982: VGP / 1988: Agalev (3,55%), KIEPKE (2,18%) / 1994: NWP (1,6%), PVDA (0,82%)
De basketbalvereniging van Bree speelde van 1997 tot 2009 in eerste klasse. Hun thuisbasis was het complex Expodroom. In 2010 ging de club, op dat moment onder de benaming Bree BBC, in faling.
Bree is verzusterd met vier plaatsen: