Corruptie

Wereldkaart van de Corruption Perceptions Index door de NGO Transparency International, die "de mate van perceptie van het bestaan van corruptie onder openbare bestuurders en politici" meet. Hoge aantallen (groen) wijzen op relatief weinig corruptie, terwijl lagere aantallen (rood) wijzen op relatief veel corruptie. Verdrag van de Verenigde Naties tegen corruptie

Corruptie is het politieke, sociale of economische verschijnsel waarbij een machtspositie misbruikt wordt door een of meerdere personen om zichzelf of anderen ongeoorloofde gunsten te verlenen, in het laatste geval vaak in ruil voor wederdiensten of als vriendendienst. "Het kwaad van corruptie reikt tot in alle uithoeken van de wereld. Het vormt de kern van de meest urgente problemen die we kennen – van economische onzekerheid, tot endemische armoede, tot de altijd aanwezige dreiging van radicalisering en extremisme," aldus David Cameron, voormalig premier van het Verenigd Koninkrijk. Baksjisj is een term die veel in India en het Midden-Oosten wordt gebruikt.

Onderscheid

Men kan op verschillende wijzen onderscheid maken tussen verschillende soorten corruptie:

Effect

Corruptie is het symptoom van een slechte economische situatie, een slechte regering of een slecht ondernemingsbeleid. Het gaat ten koste van de arme of eerlijke mensen en is gunstig voor criminelen. Het beschadigt een van de fundamenten van de democratie en de openbare orde, namelijk dat iedereen dezelfde rechten heeft. Hiermee is corruptie ook ongunstig voor de rechtszekerheid. Corruptie leidt tot privileges aan degene die betaalt en onthoudt deze aan degene die niet betaalt. Er bestaat een negatieve correlatie tussen corruptie en economische groei: een lagere score met 2.4 punten op de corruptieperceptie-index van Transparency International (dus meer corruptie) kost een land 4% economische groei. Bovendien leidt dit tot 0.5% minder uitgaven voor onderwijs. Feitelijk is er sprake van een prisoner's dilemma en tragedie van de meent: voor ieder individu is het gunstig om corrupt gedrag te vertonen en kan men het nalaten zelfs zien als het laten liggen van een kans aangezien iedereen het doet. Voor de economie en de maatschappij als geheel is corruptie echter zeer schadelijk.

Bestrijding en strafbaarstelling

Corruptie is in strijd met de integriteit van de corrupte persoon. In veel landen leggen ambtenaren hiervoor een ambtseed af. Het Belgische Strafwetboek (art. 246-253) noemt publieke omkoping, zowel actieve als passieve een daad tegen de openbare orde. Corrupte rechters worden het ergst gestraft (tot 15 jaar gevangenis). Private omkoping hoort volgens het Strafwetboek (art. 504bis-504quater) thuis onder de algemene noemer bedrog. De zwaarste straf is drie jaar. In sommige landen zijn speciale politie-eenheden en gerechtshoven aangewezen met als taak corruptiebestrijding.

Het Nederlandse Wetboek van Strafrecht bepaalt in art. 362 en volgende de strafbaarheid van corruptie van ambtenaren. Daarbij wordt verschil gemaakt tussen het vragen van een gift, belofte of dienst voor een beslissing, en het aanvaarden van ongevraagd aanbod van een gift, belofte of dienst. Voorts maakt het o.a. verschil of de ambtenaar al dan niet in strijd met zijn plicht handelt.

Corruptie en cultuur

Corruptie kan bevorderd worden door culturele factoren; wanneer een cultuur een hoge tolerantie voor corruptie heeft en iedereen dit dus normaal vindt zal het ook sneller en vaker voorkomen. Een aantal concrete corruptiebevorderende factoren zijn:

Corruptie in Nederland, België en Curaçao

Zie ook: Lijst van Belgische schandalen

Nederland staat op de 5e, België op de 15e plaats van de Corruption Perceptions Index 2015 van Transparency International.

De Rijksrecherche in Nederland doet strafrechtelijk feiten- en opsporingsonderzoek naar corruptie bij overheidsorganen. Hierbij wordt sinds 1 januari 2020 gebruik gemaakt van het Themaregister ambtelijke omkoping om signalen met elkaar in verband te brengen. Niet altijd is het de rijksrecherche die het onderzoek uitvoert: De IRT-affaire, waarbij justitie en politie betrokken waren, deed in 1996 veel stof opwaaien. Ook de affaire-Prins Bernhard (steekpenningen) deed veel stof opwaaien.

In België was een Hoog Comité van Toezicht actief, sedert 2001 opgenomen in de federale politie, meer bepaald de Centrale Dienst voor de Bestrijding van Corruptie (CDBC). België werd eind april 2018 nog op de vingers getikt door GRECO, de anticorruptiewerkgroep van de Raad van Europa, wegens onvoldoende opvolgen van eerdere aanbevelingen voor de preventie van corruptie.

Corruptie is op Curaçao diep ingeworteld in de cultuur. Zelfverrijking door het gebruik van publieke middelen komt veelvuldig voor.

Speltheoretische benadering

Corruptie kan men speltheoretisch zien als een collectief prisoner's dilemma, waarbij een enkeling tegen de groep speelt. Wanneer niemand corrupt is gaan de economische toestand en rechtszekerheid erop vooruit. Wanneer een enkeling corrupt is terwijl alle anderen dat niet zijn, kan hij zijn positie sterk verbeteren ten opzichte of zelfs ten koste van alle anderen. Wanneer iedereen corrupt is, zullen echter de economie en de rechtszekerheid eronder lijden, wat zich vertaalt in lager levenspeil. Echter, wanneer een enkeling besluit niet corrupt te zijn terwijl alle anderen dit wel zijn, zal deze enkeling in een slechtere positie terechtkomen dan alle anderen; omdat iedereen corrupt is zijn de omstandigheden zo slecht dat men zonder corruptie niet rond kan komen. De verleiding is dan groot alsnog corrupt te zijn. Men spreekt hier ook wel van de tragedie van de meent. Een dergelijk prisoner's dilemma kan worden doorbroken worden door een harde aanpak van corruptie en culturele intolerantie jegens corruptie.

Ik ben rechtschapen Ik ben corrupt
Alle anderen zijn rechtschapen Hoog levenspeil, iedereen heeft een hoog inkomen Hoog levenspeil, iedereen heeft een hoog inkomen maar ik nog meer
Alle anderen zijn corrupt Laag levenspeil, iedereen heeft een laag inkomen maar ik nog minder Laag levenspeil, iedereen heeft een laag inkomen

Bekende corruptie- en smeergeldzaken

Zie ook

Externe link

Mediabestanden