Ommen (stad)

Ommen
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Ommen, gezien vanaf de zuidelijke oever van de Vecht
Ommen (Overijssel)
Ommen
Situering
Provincie OverijsselVlag Overijssel Overijssel
Gemeente OmmenVlag Ommen Ommen
Coördinaten 52° 31′ NB, 6° 25′ OL
Algemeen
Oppervlakte 55,76 km²
- land 54,92 km²
- water 0,84 km²
Inwoners
(2023-01-01)
13.200
(237 inw./km²)
Woningvoorraad 5.747 woningen
Overig
Postcode 7730-7732
Netnummer 0529
Woonplaatscode 3629
Foto's
De Besthmenermolen
De Besthmenermolen
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Ommen (Nedersaksisch: Ommn) is een stad in de Nederlandse provincie Overijssel en de hoofdplaats van de gemeente Ommen.

Ommen ligt aan de Overijsselse Vecht, in de streek Salland of specifieker het Vechtdal. De plaats wordt al rond het jaar 1100 genoemd als doorwaadbare plaats langs de Vecht. In 1248 kreeg het stadsrechten.

Geschiedenis

Ontstaan

Ommen is ontstaan op een rivierduin bij een doorwaadbare plaats in de rivier de Vecht. Dit is goed zichtbaar rondom het Kerkplein, dat hoger is gelegen dan de straten ten zuiden en ten oosten van de kerk. De plaatsnaam verschijnt voor het eerst in 1133: Engelbertus de Umme is dan een van de getuigen bij een schenking van goederen aan de abdij Klarholz in Westfalen.

In 1248 kreeg Ommen stadsrechten van bisschop Otto III van Utrecht. De oorspronkelijke akte is verloren gegaan, hetgeen bij heel wat steden het geval is. Een document dat daarvoor moest doorgaan wordt algemeen als onecht beschouwd: het handschrift is 17e-eeuws en bevat zelfs het verkeerde jaartal (1208). Niettemin doet de inhoud authentiek aan. De naam van de bisschop wordt vermeld met een achttal getuigen, onder wie ridders en de toenmalige schouten van Salland en Vollenhove. Andere bewijzen voor de oude papieren van Ommen als stad zijn de brieven uit 1343 en 1346, waarin bisschop Jan van Arkel de rechten bevestigt. Aan een charter uit 1336 hangt het stadszegel van Ommen, waarvan het huidige gemeentewapen is afgeleid.

In de tijd van het Hanzeverbond, tot ongeveer 1500, waren er in deze regio een aantal belangrijke Hanzesteden als Kampen, Zwolle en Deventer. Deze zogeheten Gemeene of Principaalsteden zochten contact met kleinere steden en dorpen in hun achterland. In Overijssel was een groot aantal van deze Bijsteden aan een van de grote IJsselsteden gelieerd. Zo was de stad Ommen, met onder andere Hasselt, Gramsbergen, Oldenzaal en Enschede verbonden met de destijds belangrijke handelsstad Deventer. Behalve landbouwproducten had men in Ommen niets voor handel en transport te bieden. De geringe betrokkenheid van Ommen bij de Hanze was uitsluitend te wijten aan de ligging aan een toen belangrijke vaarverbinding via de Vecht.

Ommen had tot begin 20e eeuw een centrumfunctie in de regio. Er zetelden diverse overheidsorganisaties in de stad, zoals het belastingkantoor en het kantongerecht. Het kantongerecht was vanaf 1838 de voortzetting van het in 1811 ingestelde vredegerecht Ommen. Bij het opnieuw vastleggen van de rechtsgebieden in Overijssel in 1933 werd het samen met de kantongerechten van Goor en Kampen opgeheven.

Stad en Ambt Ommen

Tot 1811 bestonden er twee bestuurlijke organisaties. Het stadsgericht Ommen, bestaande uit een smalle strook vanaf de Vecht, van de stad tot en met de Ommerschans, werd bestuurd door een eigen Stadsregering. Daarnaast had men het Kerspel of Schoutambt Ommen, als bestuursvorm voor het omliggende platteland. Ambt-Ommen omvatte destijds ook Avereest en Den Ham en werd na 1685 ook wel het schoutambt Ommen en Den Ham genoemd. Bij de introductie van de Franse bestuursorganisatie in 1811 werd Den Ham van het schoutambt Ommen gescheiden en een afzonderlijke gemeente. Het restant van het schoutambt Ommen werd met het stadsgericht Ommen verenigd tot de Mairie Ommen. In 1818 kwam de oude scheiding van de twee gemeenten Stad-Ommen en Ambt-Ommen weer terug, en werd ook Avereest een afzonderlijke gemeente. In 1923 kreeg Ommen opnieuw te maken met een herindeling toen de gemeenten Stad- en Ambt Ommen samen verdergingen als gemeente Ommen. Het oostelijke deel van Lemelerveld, tot dan behorend bij Ommen, werd in 1997 bij de gemeente Dalfsen gevoegd. De gemeente Ommen is dus, tegen de huidige tendens in, steeds kleiner geworden.

In de jaren twintig en dertig van de twintigste eeuw was Ommen het wereldcentrum van de theosofie. Op het landgoed Eerde van Philip baron van Pallandt had Jiddu Krishnamurti de Orde van de Ster in het Oosten gevestigd. Jaarlijks werden op het landgoed de Sterkampen gehouden. In 1929 hief Krishnamurti de orde op, omdat hij tegen persoonsverheerlijking was. De baron verkocht het terrein aan de gemeente Ommen. De Sterkampen gingen tot 1939 door, en Krishnamurti was er jaarlijks gastspreker.

In 1942 werd op het terrein van de Sterkampen Kamp Erika ingericht als strafkamp, later kamp voor landlopers en na de oorlog interneringskamp voor collaborateurs.

Cultuur

Giethmener Kerkbrug over de Regge ten zuiden van Ommen

Monumentale gebouwen

Zie Lijst van rijksmonumenten in Ommen (gemeente) voor het hoofdartikel over dit onderwerp. Zie Lijst van gemeentelijke monumenten in Ommen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In Ommen bevindt zich een klein aantal monumentale en anderszins bijzondere gebouwen, een selectie hieruit:

Oorlogsmonumenten

Zie Lijst van oorlogsmonumenten in Ommen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Verenigingsleven

Ommen kent een groot aantal verenigingen. Dit gebeurt nog veelal via de vertrouwde zuilen: algemeen, christelijk en gereformeerd-vrijgemaakt. Tot de oudste verenigingen behoren de in 1908 opgerichte harmonie Crescendo en de in 1921 opgerichte voetbalvereniging Ommen (thans OVC'21).

Na de Tweede Wereldoorlog ontstonden onder andere de Ommer Zaterdagmiddag Voetbalvereniging (OZC) en Christelijke Muziekvereniging Soli Deo Gloria (SDG, in de volksmond spreekt men over Soli). De slagwerkgroep van Soli is op het hoogste landelijk niveau zeer succesvol. Op 9 februari 2008 is deze groep Nederlands Kampioen Podiumorkesten geworden. Op 31 juli 2009 werd de groep vice-wereldkampioen tijdens het Wereld Muziek Concours te Kerkrade.

Ook kent Ommen een scoutinggroep: de Van Pallandt-groep, vernoemd naar baron van Pallandt van Eerde.

Zes zûte plassies

Gastronomie

Ommen heeft een aantal plaatselijke specialiteiten:

Sport

Sinds 2006 kent Ommen de Vechtdalmarathon 2-daagse, een hardloopwedstrijd waarbij over drie wedstrijden de afstand van een marathon wordt gelopen.

Ommen kende tot 2021 twee veldvoetbalclubs: zaterdagclub OZC en zondagclub OVC '21. De jeugdafdelingen van deze beide clubs waren in april 2017 al gefuseerd tot Jeugd Club Ommen (JCO). In 2021 zijn beide clubs gefuseerd en gaan nu verder onder de naam FC Ommen.

Volleybalclub Volco werd in 1963 opgericht. Ze speelde lange tijd in de eredivisie, maar later op een lager niveau. Tevens is er in Ommen de hockeyclub MHC Ommen en een fietscrossclub genaamd FCC de Bissinghcrossers.

In 2006 is Schaats-Training-Groep “De Doorloper” gefuseerd met IJsvereniging Ommen onder de naam IJsvereniging De Doorloper Ommen. Deze beheert de plaatselijke natuurijsbaan, heeft een trainingsgroep op de kunstijsbaan in Enschede en doet aan fietsen (toerwielrennen in groepsverband).

Evenementen

Verkeer en vervoer

Auto

Nabij Ommen kruisen de N34/340 en de N48/348 elkaar. De N34 is eind jaren 60, bij een verbreding van de bedding van de Vecht en de aanleg van een nieuwe brug, dwars over de Markt in Ommen gelegd. Hiervoor is een groot aantal panden gesloopt en is het aangezicht van de stad sterk veranderd. Tot medio 2010 was deze verbinding voor het verkeer tussen Zwolle en Hardenberg een beruchte bottleneck vanwege de diverse kruisingen en verkeerslichten. Sinds de zomer van 2010 eindigt de N34 bij Witte Paal en heeft de N36 een nieuwe tracé ten noorden van Ommen, waardoor het doorgaande verkeer niet meer door het centrum rijdt. De Markt in Ommen is daarna opnieuw ingericht en vormt weer een onderdeel van de stad.

Trein

Station Ommen

Sinds 15 januari 1903 beschikt Ommen over een spoorverbinding met Zwolle, als onderdeel van de spoorlijn Zwolle - Stadskanaal, aangelegd door de NOLS. Het stationsgebouw, gelegen aan de zuidkant op aanzienlijke afstand van het centrum, werd ontworpen door Eduard Cuypers. In 1905 kwam ook de verbinding met Stadskanaal tot stand. Het gedeelte tussen Emmen en Stadskanaal is later buiten gebruik gesteld. Van 1910 tot 1935 bestond ook een directe spoorlijn Deventer - Ommen via Raalte, aangelegd door de OLDO. Jarenlang heeft men geprobeerd deze lijn door te trekken naar Hoogeveen, waarbij de gemeenten Ambt-Ommen, Stad-Ommen, Avereest, Zuidwolde en Hoogeveen financieel wilden bijdragen. De ontworpen spoorweg zou de afstand van Groningen naar Deventer en Twente aanzienlijk verkorten. Onder meer door de opkomst van de autobus in de jaren 20 worden deze plannen nooit gerealiseerd. Ook de verlenging van de spoorlijn (Winterswijk) - Neede - Hellendoorn naar Ommen is vanwege de laag ingeschatte goederen- en reizigersaantallen nooit voltooid.

Bus

Lijn 81 (Ommen - Westerhaar - Almelo) is een streekbus en rijdt maximaal 2x per uur. Lijn 568 (Ommen - Dalfsen) is een buurtbus en rijdt overdag 1x per 1.5 uur. Regelmatige busverbindingen naar Deventer, Almelo (via Nijverdal), Hardenberg en Zwolle zijn opgeheven.

Scheepvaart

Tot het eind van de 19e eeuw werd de Vecht veel gebruikt voor de scheepvaart. Er werd gevaren met kleine boten, de zogeheten vechtzompen. Over de Vecht werd o.a. Bentheimer zandsteen vervoerd. Om de hoge tolgelden bij de Duitse grens te ontlopen werd er door de schippers veel gesmokkeld. Door lage waterstanden in de zomer en het grote aantal bochten waren de vaartijden echter lang.

In het midden van de 19e eeuw kwamen ten noorden van Ommen het kanaal de Dedemsvaart gereed, met het Ommerkanaal als zijkanaal. Het kanaal liep destijds langs de oostzijde van de stad, waar een haven was bij de Hardenbergerweg. Er was toen geen directe verbinding met de Vecht. Wel kon men via een duiker onder de Hardenbergerweg door water spuien op een oude vechtarm. De scheepvaart verplaatste zich van de Vecht naar het nieuwe kanaal. In 1964 werd het kanaal gesloten voor de scheepvaart. Er kwam een nieuw tracé ten westen van Ommen. Het heeft thans een functie als afwateringskanaal.

Ommenaren

Zie Lijst van Ommenaren voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Externe links

Mediabestanden · · Sjabloon bewerken Hanze
Nederlandse Hanzesteden:Arnhem · Bolsward · Deventer · Doesburg · Elburg · Groningen · Harderwijk · Hasselt · Hattem · Kampen · Nijmegen · Oldenzaal · Ommen · Roermond · Stavoren · Tiel · Venlo · Zaltbommel · Zutphen · Zwolle
Overige Hanzesteden:Anklam · Bergen · Berlijn-Cölln · Braunschweig · Bremen · Brugge · Cēsis · Dortmund · Duisburg · Erfurt · Gardelegen · Gdańsk · Goslar · Göttingen · Great Yarmouth · Greifswald · Halle · Hamburg · Hamelen · Hannover · Havelberg · Hildesheim · Kalkar · Kaunas · Keulen · Kiel · Klaipėda · Koningsbergen · Kopenhagen · Krakau · Kuldīga · Londen · Lübeck · Lüneburg · Maagdenburg · Münster · Osnabrück · Osterburg · Paderborn · Pärnu · Pskov · Quedlinburg · Riga · Rostock · Salzwedel · Seehausen · Stargard · Stendal · Stockholm · Stralsund · Szczecin · Tallinn · Tangermünde · Tartu · Toruń · Novgorod · Ventspils · Visby · Werben · Wismar · Wrocław
Hanzekantoren:Bryggen (Bergen) · Hanzekantoor van Brugge · Peterhof (Novgorod) · Stalhof (Londen) · Hanzekantoor van Antwerpen
Zie ook:Hanzedagen · Hanzevlaggen · Vitte · Greenwell's Booth · Schra van Novgorod
Hollands-Wendische Oorlog · Vrede van Utrecht · Simon van Utrecht

Andere hanzen: Vlaamse Hanze van Londen · Hanze der XVII steden

Vlag van Overijssel · · Sjabloon bewerken Vlag van Ommen Plaatsen in de gemeente Ommen

Stad: Ommen      Dorpen: Lemele · Vilsteren
Buurtschappen: Archem · Arriën · Arriërveld · Beerze · Beerzerveld · Besthmen · Dalmsholte (deels) · Eerde · Emsland · Giethmen · Hoogengraven · Junne · Nieuwebrug · Ommerbosch · Ommerkanaal · Ommerschans · Ommerveld · Rotbrink · Stegeren · Stegerveld · Varsen · Vinkenbuurt · Witharen · Zeesse
Overijssel · Steden en dorpen      Nederland · Provincies · Gemeenten

· · Sjabloon bewerken Pieterpad Plaats met start- of eindpunt aan het Pieterpad

Pieterburen · Winsum · Groningen · Zuidlaren · Rolde · Schoonloo · Sleen · Coevorden · Hardenberg · Ommen · Hellendoorn · Holten · Laren · Vorden · Zelhem · Braamt · Millingen aan de Rijn · Groesbeek · Gennep · Vierlingsbeek · Swolgen · Venlo · Swalmen · Montfort · Sittard · Strabeek · Sint-Pietersberg
Lange-afstand-wandelpad